You are here: Home » Badania rynku od podstaw » Zasada anonimowości w badaniach jakościowych

Zasada anonimowości w badaniach jakościowych

Anonimowość w badaniach rynku to coś, o czym bardzo mało się mówi, więc dziś kilka słów o tym. Opowiem Ci o anonimowości kontekście badań jakościowych (o tym, czym są badania jakościowe, przeczytasz tutaj: Jakość czy ilość? Podział badań rynku).

Pamiętaj, że obowiązkiem badacza i moderatora (o różnicy piszę tu: Praca badacza (jakościowego)) jest zapewnienie anonimowości w trakcie trwania wywiadu, jak i na każdym kolejnym etapie badania: analizie i prezentacji danych.

Anonimowość w trakcie trwania wywiadu jakościowego

Zadbanie o anonimowość w trakcie trwania wywiadu polega przede wszystkim na zadbaniu o dyskretne miejsce oraz nieużywanie, czyli nie wypowiadanie na głos) danych osobowych.

Zatem żeby zapewnić anonimowość w trakcie wywiadu, przede wszystkim zadbaj o zaciszne miejsce, zarówno kiedy spotykasz się z osobą badaną twarzą w twarz, jak też gdy rozmawiasz z nią online lub przez telefon. W tej drugiej sytuacji, upewnij się, że nikt postronny nie będzie mógł usłyszeć Twojej rozmowy. Wybierz spokojne, najlepiej zamknięte pomieszczenie, w którym nie będzie przebywał nikt inny w trakcie trwania wywiadu. Poza anonimowością, wpłynie to także pozytywnie na poczucie bezpieczeństwa respondenta. Nie ma nic gorszego, niż w trakcie rozmowy słyszeć głosy w tle i mieć świadomość, że ktoś może słuchać, jakie pytania moderator zadaje, o co dopytuje. Brak komfortu może spowoduje zmniejszenie poczucia komfortu rozmówcy, a w konsekwencji może nawet doprowadzić do wcześniejszego zakończenia wywiadu.

Anonimowość, kiedy siedzisz twarzą w twarz

Bardzo często ma miejsce taka sytuacja, że siedzę z kimś twarzą w twarz i mówię „gwarantuję Panu/i anonimowość”. Nieraz na twarzy rozmówcy maluje się zdziwienie. Dodaję wtedy wprost „wiem, że może to wyglądać dziwnie, bo właśnie siedzimy tu razem” i dalej tłumaczę, o co chodzi. Otóż rzecz w tym, żeby uzyskane w trakcie wywiadu dane nie były wiązane z danymi osobowymi respondenta. Na każdym kolejnym etapie to, co respondent powiedział, pokazał, wyraził, nie będzie przypisywane do jego lub jej danych osobowych. Innymi słowy, zaraz po zakończeniu wywiadu, wszystkie materiały są opisywane w taki sposób, żeby nie można było powiązać ich z daną osobą. Następnie, będą one analizowane, a wyniki zostaną przedstawione w zbiorczym raporcie, w którym nie będzie żadnych wskazań na to, co i kto powiedział.

Skuteczny opis materiałów z badania jakościowego

Pierwsza i najważniejsza zasada przy opisywaniu materiałów: nagrań, notatek, zdjęć jest taka, żeby opis był spójny, np. wg następującego schematu: nazwa-projektu_numer-porządkowy wywiadu_płeć-respondenta_wiek lub grupa-do-której-został-zakwalifikowany_miasto, czyli eksploracja_02_K_28_Kraków lub UX.AB_07_M_single_Poznań

To, jakich użyjesz kryteriów, zależy tylko od Ciebie. Ważne tylko, żeby było to czytelne dla Ciebie oraz żeby umożliwiało Ci szybkie dotarcie do materiałów należących do osób z danej grupy, np. kobiet, czy osób mieszkających w danym mieście.

Taki opis eliminuje używanie danych osobowych. Tym samym – od tej pory już nie będziesz korzystał z tych materiałów, jako dokumentacji wywiadu z Anną Nowak, tylko osobą oznaczona eksploracja_02_K_28_Kraków

Analiza danych – bez nazwisk proszę

Analizę danych w badaniu jakościowym prowadzimy zazwyczaj na poziomie ogólnym oraz w wyodrębnionych grupach. Takie grupy możemy wyodrębnić np. ze względu na:

  • wiek (zazwyczaj sprawdzamy różnice między osobami młodszymi i starszymi),
  • płeć (kobiety vs mężczyźni),
  • miejsce zamieszkania (sprawdzamy, czy różnią się od siebie kobiety z Poznania od kobiet z Gdańska itp.).

Korzystamy więc przede wszystkim z kategorii, które umieściliśmy w opisach materiałów. W ten sposób analiza jest zanionimizowana.

Raport z badania jakościowego – tylko dane zagregowane

Na poziomie raportu z badania jakościowego dane zagregowane, czyli w taki sposób, że opisują one grupy osób badanych. Jeśli w badaniu wzięli udział zarówno mężczyźni, jak i kobiety, to osobno opisujemy spostrzeżenia dotyczące kobiet, jak i mężczyzn. Możemy również wprowadzić dodatkowe podziały, jeśli zaobserwowaliśmy różnice, np. między osobami młodszymi i starszymi. Bez względu na to, jak wiele zaobserwowaliśmy różnic, nigdy nie wskazujemy respondentów z imienia i nazwiska. W takiej sytuacji możemy wskazać “Jedna kobieta w wieku 27 lat…. pod warunkiem oczywiście, że odbiorcy raportu nie będą w stanie zidentyfikować tejże kobiety.

Opisy cytatów w raporcie z badania jakościowego

Jeśli miałeś/aś okazję czytać raport z badania jakościowego, być może wiesz, że poszczególne wyniki ilustruje się cytatami. Rolą cytatów jest przede wszystkim pokazanie w czystej postaci, jak mówią i jak myślą respondenci. I tutaj też obowiązuje zasada anonimowości. Zazwyczaj opisy są krótkie: wiek, płeć oraz przynależność do grupy z punktu widzenia, np. K_28_użytkownik marki X lub M_55_freelancer – wszystko w zależności od tego, jakie kryteria są kluczowe dla analizy i całego badania.

Anonimowość a RODO

Pamiętaj, że pozyskiwanie i przechowywanie danych osobowych wymaga przestrzegania RODO. Danymi osobowymi są m.in.:

  • imię i nazwisko
  • adres mailowy
  • nr telefonu
  • zdjęcie, na którym widać twarz

Tym samym, jeśli masz zanonimizowane wszystkie materiały, ale masz listę uczestników (bo np. w podziękowaniu za udział wyślesz im prezent), to jej stworzenie i przechowywanie powinno być zgodne z RODO.

Zapamiętaj

  • Zapewnij respondentowi maksimum anonimowości w trakcie trwania wywiadu jakościowego.
  • Wszystkie materiały z badań opisz w spójny zanonimizowany sposób.
  • Dane analizuj w oderwaniu od danych osobowych respondenta – wykorzystuj tylko te kategorie, które są kluczowe z punktu widzenia celu badania.
  • Wyniki przedstaw w sposób zagregowany i anonimowy.
  • Cytaty opisz tylko kluczowymi kategoriami, takimi jak: wiek, płeć oraz istotnymi z punktu widzenia celu badania.
  • Zbieraj i przechowuj dane osobowe respondentów zgodnie z RODO.

Obrazek wyróżniający: StockSnap z Pixabay

Ważne? Ciekawe? Podziel się z innymi!